BİNGÖL VE ÇEVRESÎNDE HALK ARASINDA DA KULLANILAN KIRDKÎ/ZAZAKÎ COĞRAFÎK BAZI ÎSÎMLERÎ SÎZÎNLE PAYLAŞAYIM ?










                               

                                     Çan köyü'nün doruğunda soykırıma uğrayan Ermeniler bu göle
                                     atılmıştır. Göl'ün ismide yöre halkı tarafından Guele-Arminun olarak
                                     anılır.



Biçar, Dareheni,Lice ağırlıklı olmak üzere Solhan ve Hani mıntıkasını içine alan geniş bir bölgenin
           adıdır. Bu adla 1927 yılında Türkiye devleti bu coğrafyada (Tedip ve tenkil) adı altında büyük
           katliamlar yaptı.
Hançuk,Günümüzde kısmen Dareheni,Lice ve Hani  sınırlarını içine alanın bölgenin adıdır.
           Darehenin Güney doğusu olan Mıstan,Botiyan,Murtezan,Tawsala aşiretlerinin yerleşik
           olduğu yerlerdir.
Querem , Dügernan ve Çiris köyü arasında ormanlık bir alanın ismi
Çıre Yad ,Elazığ yolu üzerinde Yado çeşmesi.Kürd direnişçisi Yado çeşmenin bulunduğu tepede
                yıllarca mevzilendigi için ismini oradan alır.
Çıre Musyun, Bahçelievler mahalllesinde bulunan çeşmenin adıdır. Îsmini mahalleye ilk yerleşen
                       dedelerimin köyünden dolayı bu isim halk arasında kullanılır.Devlet bu ismi                                          asimle (Türkçeleştirerek) Vali Kurtulus Şişmantürk ismini takmıştır.
Çıre Sedin Telha, Azizan köyü sınırları ormanlık alanda bulunmaktadır. Isminide Kürd direnişçisi
                             Sadin-Telha nın, 1925 hareketinde mevzilendiği ve saklandııi yerden almaktadır.
Hesar , Metan,Dügernan ve Aşağıköy arasındaki ormanlık alan.
Çotala ,Dareheni zıkte bölgesinde bulunan bir dağ ve vadinin adıdır.
Geme Eli Seyfi , Qerac (Iskender) köyünde bulunan ormanlık bir alandır. ismini sahiplerinden alır.
Merge Eli Seyfi , Qerac köyünde bulunan geniş meralık bir alandır.
Gemezac, .................
Yekmal, Günümüzde Simani mahallesi sınırlarına komşu  bulunan bir bölgenin adıdır.
Tawsala, Dareheni mıntıkası ile Lice arasında bulunan bir aşiretin ismidir.
Axking ,..............
Vahking , Darhenide bulunan bir vadi ve çay'ın adıdır.
Zıkte , Darehenide yerleşik bulunan bir aşiretin ismidir,
Sekeran , Hamamlar ve çevresindeki bazı köylerin bulunduğu bölge ve aşiretin adıdır.
Sağyer , Cabaxcur deresinin kırdki adıdır. Rençber Eziz deyrinde de bahs eder.
              (Wusar diyen awe Sağyer Wuşena)
Gayt , Bingöl Cayboyu köyünün Kırdkı ismidir. Ağaclık ,sulak yerler içinde Gayt kelimesı kulanılır.
Koe Şem , Bingöl dağları için kullanılır.
Dakun , Guewdere mıntıkasında,Vinyerin köyünden başlayarak Zoxpa köyüne kadar bulunan
               ve (9) köyü kapsayan  bölgeye verilen addır.
Gola zerac ,.................
Sultan Qıbessi, Qaylık köyü yakınlarındaki ziyaretin ismidir.
Vera ruec,.......................
Qılnazik ,Derenazik köyündeki tepenin ismidir.
Bonni,.......................
Deşte Çılkani , Yeniköyden Murat nehrine kadar olan ovanın ismidir. Yeniköy Kırdki ismini bu
                    ova'dan alır.Kürdçe bir isim olan bu geniş ovanin (Çıl-kani = 40 kaynak) anlamına gelir
Ziyar , Ziyaretler için kullanılır.
Poegh- Puex , Çoligde Şaban,Çıris,Querman,Aşağı ve Orta köylerının olduğu bölgenin adıdır.
Ko- Spi, Dareheni,Palu ve Qerebegan sınırları içinde bulunan yüksek dağın ismidir.
Sülbüs u Tari, Yayladere de (CONEK) dağın ismidir.Orjinal isimlerimizdi, 

                     Surp Luys (Ermenice kusal ışık),Silbüs u Tari (Kürdçe) Mitolojiye göre bu kardeş dağlardan                       silbus (Ermenice) aydınlığı ,tari (Kürtçe) karanlığı

Aftor ,Awutor, Bingöl ovasında tarihi cok eskilere dayanan  yerlesik bir alanın ismidir.
Çale Pisingun, Mirzan,Dügernan istikametinde bulunan bir yerin adıdır.
Çale Ejderha ,............................
Geme Xıllık, Çiris köyü sınırları icınde sık ormanlık bir alanın ismidir.
Qadrun , Çolig sehir merkezine bitişik köy ve coğrafyanın adıdır.
Gonıık ,Guenık, Karlıova ve Bingöl arasında bir mıntıka aynı zamanda Murat nehirinin bir kolu olan
             Çay'ın ismidir.
Buuk, Çolik ovasindan başlayrak Tarbasan,Qadımadrag ve Simsor köyleri arasındaki sulak                                    ve bataklık olan bölgenin adıdır.
Kerre Sosın , Sivan ın Suesun köyündeki mağaralarıyla ünlü bir kayalık alandır.Kürd direnişcisi
                       Kasim Aga ( Qas Kuesi) ihbar sonucu bu mağarada esir alinir.
Kendal ,....................
Kurjı ,........................
Tırşonek ,........................
Germa,Germaw , Ilıcalar,hamamlardaki sıcak sudan ismini alır.
Heragor , Simsora bağlı Türkçeleştirilmiş adıyla Beyaztoprak mezrasıdır.
Conmerg, Dareheni-Solhan tarafında bir aşiretın adıdır
Cunan, Kığı,Adaklı yöresinde Şadili aşiretinin bir kolu olup,aynı zamanda bir bölgeninde adıdır.
Massala , Sancakta bir köy ve Çolig Solhan arasındaki bir dereninde adıdır.
Meneşkurt , Solxan ilçesinın tarihi ismidir.
Awe - Peri , Karlıova ve Kığı ilçesindeki ırmağın ismidır.
Çarçıme ,Kur köyündeki meşhur su kaynağının ismidir.
Mergemir , Qerac köyü sınırları içinde olan mera ve ormanlık alanın adıdır.
Gohare Xoşın , Aşağı çarşıda bulunan bir alanın ismidir.
Qıl vergun ,...............................
Gola kena ,Guele Keyna , Metan köyündeki gölün adıdır.
Kemertext,...........................
Kırıngewl, Sarıcan köyündeki yaylanın ismidir.
Koe adırge,....................................
Deşte - Karer , Karedeki ovadan ismini alır.
Tırbe- Xec , Musyan ile Vinyerın köyü arasında bulunan yerin adıdır,
Mazre Feqi, Îsmini Molla Süleyman (Seyda) Speniden alan mahallenin adıdır.
Tırbe-Fat,.................................
Vararard, Musyan,Çöylek,Şinek,Lotan ve cevresındekı köy ve mezraların bulunduğu bölgedir.
Kere helli,.....................................
Ware Heyderun, Geydmem ve Xeylan köyü sınırları içinde bulunan meşhur bir yaylanın adıdır.
Gov.Guew , Çolig merkezde bir köyün adıdır.
Gole kullıng,......................
Değdere,.............................
Doeşe-avdal , Çoligin Güney batısı yani,yenimahale ve Mirzan mahallesinin dayandığı  yamacın
                        adıdıdır.
Fek Dere Wuir, Bingölde yeni yapılan büyük köprü yolun karşı taraf yani Düzagaç kısmındaki giriş
                         bölgesindeki yamaç ve derenin  bulunduğu alandan ismini alır.
Leyecup gsımun ,.................................
Qasmun , Zeki Adsız ailesine ait olan , Puex ve Dügernan yolu üzerinde küçük bir mezranın adıdır.
Gerındual,Gerundall , Şaban köyü ile Geydmem köyü arasında bulunan mitolojik gölün ismidir.
Guelle Arminun, Çan köyünün tepesınde bulunan ve Ermeni soykırımından ismini alan bir göldür.



*****************

SON SÖZ ,


Çolig ve çevresinde yerleşik Türk olmadığı için,coğrafik tüm terimlerde kesinlikle Türkçe ismi yoktur. Zaten Türkçe dili yeni bir dil oldugu, tarihide 1930'lu yıllara tekabül eder. Bu nedenle Çolig coğrafyasında her yerleşibirimi,coğrafik oluşumlar başta olmak üzere sosyal ve kültürel toplulukların mutlaka KIRDKÎ/ZAZAKÎ bir ismi vardır.

Yukarıda yazdığım bu isimler hemen ,hemen her mıntıkadan seçilen ve dikkat çekilen Kırdki/zazaki isimlerden oluşuyor. Bu isimler dahada çoğaltabiliriz.

Normalde mensup olduğum köydeki coğrafik oluşumlar,dag,tepe,ziyaret,dere,ormanlık alan,V.S yazarsam şuanda ki isimlerden daha fazlasını yazabilirim.

Çolig halkının dikatini çekecek ve ençok bilinen Kırdki isimleri sizinle paylaştım.

Yazdığım isimlerin bulunduğu mevkileride tanıtmaya çalıştım.

Eksik ve yanlışlıklar düzeltilirse sevinirim.

Îsmini duyduğum ama mevkisini bilmedigim (... isaretli) yerleride yazacak arkadaslara da şimdiden

 teşekkür ederim.

Selam ve saygılarımla ,


                                                                                       Orhan Zuexpayıc

   




Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

@templatesyard